34 mensen kwamen uit alle hoeken van België op 29 en 30 mei naar Halle om samen met Sengyo een meditatieweekend door te brengen. De zon was niet van de partij maar ze straalde des te meer in de ogen van iederéén. Onze geplande avondwandeling viel letterlijk in de regen maar werd ruimschoots goedgemaakt door een gezellige avondmaaltijd.  In de schitterende omgeving van het Pajottenland volgden de zazens elkaar op. Het leven wordt terug  eenvoudig : eten in stilte, aandacht voor elkaar, volledig aanwezig zijn in alles wat we doen.  Enkel het huidige moment.

Mensen vragen mij soms wat mijn bezigzijn met Zenboeddhisme mij bijgebracht heeft.

In het begin van mijn beoefening antwoordde ik met zekerheid: rust en kalmte. De verschijnselen beter relativeren, zeker diegenen die als obstakels worden aanzien. Evenwicht. Een vorm van gelijkmoedigheid zo je het wilt. Hierop kreeg ik veelal instemmend geknik.

Wat later antwoordde ik voorzichtiger: je kunt de verschijnselen en de mensen beter zien, zoals ze zijn en niet zoals ik graag zou willen dat ze zijn. De perceptie op de anderen verandert: en hiermee je relatie tot de anderen. Onze openheid naar de anderen wordt groter en je kunt je eigen ego in een juister perspectief plaatsen. Hierop kreeg ik wat vriendelijk gefrons met de wenkbrauwen, maar ik voelde dat het antwoord wellicht al een brug te ver was.

De laatste tijden weet ik niet altijd goed wat ik op die vraag moet antwoorden en blijf ik letterlijk sprakeloos. Tot verbazing dan van mijn toehoorders.

Valse vraag

Al is de vraag duidelijk vanuit een welgemeend interesse gesteld, ze moet vanuit Boeddhistisch standpunt ronduit als vals worden bestempeld! Eigenlijk moet je de vraag omkeren: “Wat ben je verloren door de beoefening van het Zenboeddhisme? Welke illusies ben je nu armer? Wat heb je achter je kunnen laten?”

Het armer worden: daarover gaat het!  Mensen denken - ook in spirituele termen - te vaak in termen van winst, van opbrengst van rijkdom. Wat krijg ik als ik zazen begin te beoefenen?  Mocht ik het Boeddhisme omarmen, zou ik dan innerlijk en spiritueel een rijker mens zijn, volwaardiger?

Eigenlijk kun je de mensen dit moeilijk verwijten: een groot deel van onze opvoeding, van de manier waarop wij de maatschappij georganiseerd hebben, is precies hierop afgestemd. Welk waar krijg je voor je geld, voor je inspanning? Geven en nemen. Vraag en aanbod.

Alles wat ons bezielt…

In het Zenboeddhisme, de leer van Boeddha, gaat het niet om iets “te bekomen“. Hier is een eenvoudige en zeer logische reden voor. Zodra je het voorwerp van je verlangen “bekomt” (bv. “rust” of “innerlijk evenwicht” of “inzicht“) meldt er zich onmiddellijk een nieuw voorwerp aan; en dat, precies omdat het verlangen zelf blijft bestaan.

Ik heb vaak kunnen vaststellen hoe mensen naast een materieel honger ook lijden aan religieuze honger, spirituele materialisme: een verlangen naar meer, naar beter, naar waarden, naar verlichting, naar hogere sferen, naar spirituele erkenning, naar karmische verdiensten enz… De lijst, zoals te verwachten, is ook hier eindeloos. Dat we heftig naar  materieelgeestelijk welbehagen en geluk streven of naar welbehagen: de principes aan de basis blijven dezelfde.

Dit komt omdat men er niet in slaagt zijn eigen verlangen onder de loep te nemen, het principe hiervan in te zien en dat verlangen aan te pakken. Zolang je dorst lijdt kun je jezelf niet bevrijden.

Betekent dat dan dat een Boeddhist het verlangen (spiritueel of materieel) moet uitschakelen? hoor ik mensen nu ietwat verbaasd en ongerust mompelen.

Boeddha is glashelder hieromtrent:

“Alles wat ons bezielt is leedvol”,
als men dat met inzicht ziet, dan
keert men zich af van het lijden.
Dat is de weg tot zuiverheid.

Dhammapada, vers 278

Bezielen is hier: alle uitwendige dingen die ons inspireren: huis, loopbaan, rijkdom - en alles wat ons innerlijk motiveert: verlangens, begeertes, gedachten.

Maar die boodschap is vandaag onverkoopbaar! hoor ik dan als protest luid roepen.

Inderdaad. En toch moet ik ze hier nog eens noteren! Toch is dàt een onderdeel van de beoefening die Boeddha ons meegaf.

Verlangeloos

Nogmaals: moet een mens verlangeloos door het leven gaan om gelukkig te zijn? Vast staat dat het omgekeerde zeker waar is: zolang men zich blindelings aan zijn verlangens onderwerpt, vindt men nooit rust. En dat is bron van lijden.

Maar is dat een afdoende en logische reden om het verlangen zelf als een soort onkruid met wortel en al uit de roeien?

Ik moet eerlijk toegeven: ik verblijf nog bijlange niet in een totale verlangeloze toestand. Ook ik probeer zo goed en zo kwaad mogelijk mijn huis op te bouwen, in te richten en te onderhouden, mijn carrière uit te stippelen en spaarcenten opzij te zetten. En af en toe op vakantie gaan. Ook ik word gegrepen door gedachten die mij soms obsederen (hersenspinsels), door oeverloze begeertes (van alle soorten ) en door irritatie, frustratie en woede als ik ze niet kan bereiken…

Ik moet ook wel hieraan toevoegen dat ik meerdere keren - voornamelijk tijdens zazensessies en intensieve stages - gevoeld heb dat je ook een zeer gelukkig leven kunt leiden met zeer weinig verlangens; en je zelfs momenten (die relatief langdurig kunnen zijn) zonder dat je gestoord wordt door je dagelijkse gehechtheden: ze lijken plots opgelost te zijn.

Maar spijtig genoeg blijven die toestanden in een meer dagdagelijkse sleur niet altijd duren…

Ben ik dan maar een halve Boeddhist omdat ik aan de wetmatigheid van de “bezieling” nog niet helemaal onderuit ben gekomen?

Van mijn leraar heb ik geleerd dat je veel geduld moet hebben. Veel. Oneindig veel! En niet alleen geduld, maar ook een vorm van mededogen jegens jezelf koesteren. Niet om zichzelf graag te zien maar om geduld op te brengen ook al faal je in je vooropgesteld doel - hier hebben we het weer.

Waar het omgaat is, zegt mijn leraar, is onderweg te zijn.

De beoefening is niet - nogmaals - iets te bekomen; al zou dat de Boeddhastaat zelf zijn! Maar onderweg te zijn, er aan te werken, elke dag een nieuwe stap te zetten met de kennis en het bewustzijn dat het ideaal wellicht niet helemaal te omarmen is. Dat durven toegeven en toch ernaar toe werken.

De Openheid van de weg

Door zo te handelen herleid je je ideaal ook niet tot een voorwerp van verlangen - beperkt per definitie -  en blijft het iets “open”. Het is zichzelf zien zoals je bent; met al je onvolkomenheden, alle karmische restjes die je nog “bezielen”, ontroeren en nog steeds bron zijn van lijden. Het is vooral zien dat er geen doelstellingen na te jagen zijn, geen terminus te bereiken is. De beoefening is zoals een weg: Open en oneindig. Het hele leven zelf is trouwens die Openheid en omvat dus ook het onafgewerkte, het onvolkomen en dus ook de fouten, de gebreken, de mislukkingen… én tegelijkertijd de gelofte die we steeds maken om er het beste van te maken.

Het gaat er dus niet om totaal zonder verlangens te leven (zoals sommige hindoeïstische asceten doen door hun lichamen zoveel mogelijk te onderwerpen aan allerlei “kwellingen” zodat hun geest bevrijd zou worden): maar te midden van de storm van verlangens de rust te beschermen.

De geest die gehecht is aan de dagelijkse sleur van zijn verlangens is dezelfde geest van waaruit bevrijding kan spreken. Die grote contradictie werkelijk inzien, is de deur tot inzicht.

Bewegingsloos zitten

Om op de initiële vraag terug te keren zonder mijn toehoorders helemaal hopeloos te maken, zou ik het liefst van al nu, gewoon in zazen zitten; met gekruiste benen, op een zafu, voor de muur. Stilte maken en die stilte delen. Zich concentreren op de rechte houding en de zachte beweging van de ademhaling.

Terugkeren naar dat wat fysisch/psychisch werkelijk is: een lichaam/geest dat bewegingsloos kan zitten. In stilte en dus zonder woorden hiervoor te moeten gebruiken.

We vormen de kleine boeddhistische sangha van Halle. Sinds Boeddha’s tijd werd de sangha als één van de drie juwelen beschouwd (naast
dharma - het onderricht, en boeddha - de ontwaakte staat). De sangha is een pijler die ons steunt en ons verder op weg helpt in onze
beoefening.

De zendojo werd meer dan twintig jaar geleden als een van de eerste in België opgestart door zennon Lieve De Vos, leerlinge van de Zwitserse zenleraar Missen Michel Bovay. Hij was een van de eerste leerlingen van de Japanse meester Taisen Deshimaru, die een belangrijke rol speelde in de introductie van het zenboeddhisme in Europa vanaf het einde van de jaren zestig.

De dojo is lid van de Belgische Zen Vereniging en als dusdanig nauw verbonden met de Association Zen Internationale, opgericht door Meester Deshimaru. De dojo is eveneens aangesloten bij de Boeddhistische Unie van België.

Vandaag staat de dojo onder leiding van zenmonnik Konrad Maquestieau, leerling van de Franse leraar Roland Yuno Rech, eveneens leerling van Meester Deshimaru.

Op die manier sluit de dojo aan bij de Japanse soto-zen traditie.

Contact

Villa Heulenberg,
Edingensesteenweg 457.
1500 Halle

0484/772.488
E-mail: annemie@zenhalle.be

Je kan zazen beoefenen in de dojo (= plaats waar beoefend wordt)

Villa Heulenberg,
Edingensesteenweg 457.
1500 Halle

0484/772.488
E-mail: annemie@zenhalle.be

Zazensessies

• dinsdag van 19.30 tot 21.00 uur

• donderdag van 7.00 tot 8.00 uur

• zaterdag van 10 tot 11.30 uur

Mensen die de eerste keer komen, wordt gevraagd om een half uur vooraf aanwezig te zijn.

Er wordt een bijdrage gevraagd van 5 euro per zazensessie of 20 euro per maand.

Deze bijdrage komt integraal de werking van de dojo ten goede: aankoop van wierook, het voeren van publiciteit, organiseren van activiteiten  enz…

Klik hier om de kaart weer te geven in Google Maps

Meditatiestages

Naast de dagelijkse beoefening kan men ook aan stages deelnemen, die sesshins genoemd worden. Sesshin betekent ‘zijn eigen geest treffen‘.

De traditie van de sesshins is heel groot in Japan en stamt al af van de periode van Boeddha Shakyamuni. Meester Deshimaru introduceerde deze praktijk in Europa. Een sesshin is voor iedereen toegankelijk. Ook beginnelingen kunnen er terecht voor een eerste, diepgaande kennismaking met de zen.

Tijdens een sesshin zijn alle dagelijkse handelingen  - groenten snijden, koken, afwassen, opruimen, enz. -  een vervolg van de meditatie, van zazen: alle handelingen worden met dezelfde geest, met dezelfde concentratie als tijdens zazen uitgevoerd. Aan een sesshin deelnemen is leren de zen te integreren in dagelijkse activiteiten.

De Belgische Zen Vereniging organiseert verschillende sesshins per jaar. Deze sesshins zijn belangrijk voor de gehele sangha - de gemeenschap van alle zenbeoefenaars. Tijdens een sesshin komen we samen om gedurende verschillende dagen op een intensievere manier zazen te beoefenen.

Zen is de traditionele meditatieschool van het boeddhisme. Het boeddhisme is zo’n vijfhonderd jaar vóór Christus ontstaan in India. Het verspreidde zich over China naar Japan en zo verder naar onder andere Europa.

Het boeddhisme is een non-theïstische wereldreligie. Dit moet niet verward worden met atheïstisch. Of je nu wel of niet in een God of goden gelooft komt dus niet op de eerste plaats. Voor mensen die wel geloven kan boeddhisme complementair zijn en het eigen geloof nog verdiepen. Wat wel op de eerste plaats komt is de leer van Boeddha.  De wijsheid in het boeddhisme is gericht op het correct begrijpen van het leven en uit zich in een leven dat correct wordt geleefd. De basis van het boeddhisme handelt over het lijden (dukkha in het Sanskriet) en hoe we er definitief vanaf kunnen komen.

Alle boeddhistische richtingen, ook scholen genoemd, zijn gebaseerd op deze filosofie.  Zen legt in het bijzonder de nadruk op de zazenbeoefening..
Lees ook: Wat is zen?

Wat is dan zazen?

Za betekent zitten: zitten zonder te bewegen, zo stil als een berg. Zen is ontsproten uit het woord dhyana (Sanskriet). In China werd dit ch’an(na), in Japan zen. Dhyana betekent ‘aandacht’, of ‘meditatie’: de essentie van de kosmos begrijpen. Zazen betekent dus zitten in aandacht, zitten in meditatie.

Zazen is oorspronkelijk een van de yogahoudingen die verder is geëvolueerd. Het is niet zomaar een welzijnstechniek, maar een techniek om het leven juist te leren begrijpen, of om anders gezegd het ontwaken te bereiken.

De grote zenmeester Dogen zegt

Zazen is niet leren mediteren. Het is niets anders dan de beoefening van een volmaakt ontwaken.

Zazen = Ontwaken.

De echte zen is hier en nu, in je lichaam en geest. De zazenbeoefening voert ons daarnaar terug. Er is niets te verkrijgen. Het is niet nodig om de waarheid achterna te zitten of voor je illusies te vluchten. Als je gewoonweg hier en nu aanwezig bent, in je lichaam en geest, dan verschijnt het diepe, universele en onbegrensde bewustzijn. Daarom is de zen van onschatbare waarde voor de moderne mens, of toch voor wie ogen heeft om te zien en oren om te horen. Door de regelmatige zazenbeoefening kun je een nieuw mens worden en terugkeren naar de oorsprong van het leven. Je kunt de normale toestand van lichaam en geest bereiken en het leven bij de bron zelf vatten.
Lees ook: De verdiensten van zazen

En hoe beoefen je zazen?

Je zit met gekruiste benen op een zafu (rond kussen). Door de zafu kantelt je bekken naar voren. Je knieën drukken stevig op de grond. En zo houd je je rug op een natuurlijke manier goed recht. In die verticale lichaamshouding kun je zonder belemmering diep en krachtig ademen. Deze ademhaling beïnvloedt op haar beurt je geest: een kalme, diepe ademhaling bevrijdt je geest van eender welke dwang. Dat is de échte zazenbeoefening: zitten zonder intentie. Zonder doel.
Lees meer over de houding in zazen

Je draagt daarbij het best comfortabele kleding die niet knelt zoals een jogging. Wij geven de voorkeur aan een donkere kleur om een rustige en harmonieuze sfeer te creëren. Ver weg van het drukke leven. Je kunt ook een zwarte kimono dragen om één te zijn met je zazen. Om een onderscheid te maken met je gewone kleren. Dat symboliseert dat je je gewoonten, gedachten en andere handelingen van je dagelijks leven opgeeft, om zo je diepe natuur terug te vinden.

Om verschillende redenen is het belangrijk om regelmatig met anderen samen zazen te beoefenen. Zenmeesters geven vaak de raad: Maak je geen illusies over jezelf. De verantwoordelijke let op de houdingen en corrigeert indien nodig. Wanneer je alleen beoefent, heb je dat allemaal niet en bestaat het risico dat je je illusies maakt over je beoefening. Door alleen zazen te beoefenen neem je makkelijk slechte gewoontes aan. Wanneer je in groep zazen doet, word je gedragen door de concentratie van de anderen. Je kunt het vergelijken met een houtvuur. Eén houtblok geeft weinig warmte. Veel houtblokken in een haardvuur verwarmen heel de kamer. Zo is ook alleen zazen doen moeilijk. Je verliest snel de concentratie op je houding en je ademhaling. Bovendien zitten we allen samen, ervaren beoefenaars en beginners. Dat motiveert je om door te zetten wanneer de houding soms wat moeilijk wordt.

Waar kun je zazen beoefenen?

Eigenlijk overal. Maar gewoonlijk in de dojo. Do betekent weg, en jo betekent plaats. Het woord dojo betekent daarom letterlijk: de plaats waar men de weg leert. Je hoeft dus niet naar Japan te trekken om het echte zenonderricht te krijgen.

Geinteresseerd? Of wil je al even proeven?
Voor meer informatie kun je hier terecht.

Zen heeft geen smaak, geen geur, geen kleur en geen vorm.
Het is als een muziek zonder tonen, gespeeld op een fluit zonder gaten.
Zen gaat boven denken en niet-denken uit.
Beperkt men het niet door enge begrippen
dan hebben zijn smaak, zijn geur en zijn kleur
de schoonheid van de herfst
en zijn vorm wordt als die van een dorre boom.
Zijn muziek verspreidt zich in het hele universum
en dringt zelfs tot de oren van doven door.
De essentie van Zen doordringt alle verschijnselen
en zijn wijsheid straalt tot in het oneindige.

Zenmeester Missen Bovay

Zen is de levende ervaring van het ontwaken van Boeddha. Deze ervaring wordt verwerkelijkt in de beoefening van het juiste zitten, zazen, en werkt van daaruit op alle gebieden van het leven door. Zazen is de meditatie waarin Boeddha de oorsprong van het lijden begreep en zich ervan bevrijdde.

Het woord Zen wijst op de klaarheid van de niet begrensde geest, waarin alle dualistische onderscheiden zoals ik en de wereld, materie en geest, vorm en essentie opgeheven zijn. De beoefening van Zen is dus de ervaring van de absolute eenheid. Het is niets anders dan je ware natuur terugvinden, terugkeren tot de oorspronkelijke, normale toestand van lichaam en geest, die de mens door alle complicaties van zijn leven (karma) verloren heeft. Meester Deshimaru noemde deze terugkeer een ware innerlijke revolutie of  je geest 180 graden keren.

De essentie van Zen openbaart zich door zazen: in de houding van Boeddha zitten, geconcentreerd zijn op je lichaam en op je ademhaling, volkomen present in de onbegrensde werkelijkheid van het hier en nu. De geest laat alle vooropgezette ideeën varen, klampt zich aan niets vast, zoekt niets en kan daardoor echte rust en diepe innerlijke vrede vinden. Door op te houden iets te doen vanuit je eigen wil, kann je je openstellen voor de universele dimensie en jezelf in harmonie brengen met het kosmische leven.

Vrij van alle dogma’s en theorieën, richt Zen zich direct tot het hart van de mens. In de stilte van de zenmeditatie kan hij zijn wortels terugvinden, zichzelf observeren en uit deze ervaring harmonie en evenwicht putten. Zo kan hij het ware geluk van zijn leven verwezenlijken.

Om zazen te beoefenen, gaat men op een speciaal kussen (zafu) zitten. De benen zijn gekruist in lotus- of halve lotushouding, het bekken is licht naar voren gekanteld, zodat de knieën een stevig houvast hebben op de grond.
Vanuit deze basis richt je de rug op en duw je het hoofd naar de hemel toe. Je kin is ingetrokken, je hoofd recht, zodat je oren recht boven je schouders en de punt van je neus vertikaal boven je navel zijn. De schouders moeten ontspannen zijn. De blik is naar beneden gericht, zonder een punt te fixeren.

De vingers van de linkerhand liggen op die van de rechterhand, met de handpalmen naar boven. De duimen zijn horizontaal en de punten raken mekaar licht. Beide handen rusten op de dijen en de zijkant van de handen ligt tegen de onderbuik.
Elk detail van de houding heeft een diepe betekenis. Alles is afhankelijk van mekaar en beïnvloedt mekaar. De grote stabiliteit van de houding maakt het mogelijk lang te zitten zonder te bewegen. Daardoor houdt de mens op door zichzelf te handelen en laat zich door het kosmische leven doordringen.

De ademhaling

Bij zazen speelt de ademhaling een essentiële rol. Ze is rustig, onmerkbaar, en volgt een langzaam, krachtig en natuurlijk ritme. De uitademing is lang, sterk en diep. De inademing volgt vanzelf en is korter dan de uitademing.
Tijdens het uitademen kan men de schouders evenals alle innerlijke spanningen loslaten. Door het diepe uitademen verzamelt zich kracht in de onderbuik (het hara), wat de houding nog meer stevigheid en stabiliteit geeft. De geest wordt klaar en men kan zich bevrijden uit de gevangenis van z’n gedachten. Zo vinden lichaam en geest onbewust, natuurlijk en vanzelf de harmonie terug met de kosmische orde (dharma).

De geesteshouding

Net zoals de juiste ademhaling maar kan ontstaan door een correcte houding, vloeit ook de geesteshouding heel natuurlijk voort uit een diepe concentratie op houding en ademhaling. Tijdens zazen laat je je gedachten en al wat in je geest verschijnt voorbijtrekken, zonder eraan te hechten of ervoor te vluchten. Alles drijft voorbij zoals wolken aan de hemel. Je bekijkt je gedachten als vormen voor een spiegel en zo kun je inzien dat de verschijnselen geen vaste substantie hebben. Op die manier manifesteert zich het universele, alomvattende bewustzijn, boven de wereld van de persoonlijke gedachten uit. Daaruit kan de ware wijsheid ontstaan, het juiste zicht, dat het mogelijk maakt je leven te sturen en jezelf van het lijden te bevrijden.

Het zazen waarvan ik spreek
is niet het aanleren van meditatie,
maar de leer van diepe vrede en echte vreugde,
de beoefening en verwezenlijking van het volkomen ontwaken.
Zazen is de openbaring van de ultieme werkelijkheid.
Vallen en netten kunnen het nooit vangen.
Als je eenmaal zijn hart getroffen hebt,
ben je als de draak die in het water duikt
en als de tijger, die in de bergen doordringt!

Zenmeester Eihei Dogen (1200-1253)

Mijn onderricht berust op twee punten.
Ten eerste: nooit iets beweren dat je niet zelf ondervonden hebt.
Ten tweede: nooit iets zeggen dat anderen niet helpt.

Boeddha Shakyamuni werd in het noorden van Indië als prins geboren. Zijn vader gaf hem de naam Siddharta, wat vervulling van alle wensen betekent.

Toch was hij met zijn prinsenleven niet tevreden. Doordat zijn moeder kort na zijn geboorte gestorven was, voelde hij diep de vergankelijkheid van het leven aan. Dit gevoel hield hem zijn hele kindertijd en jeugd bezig. Voortdurend stelde hij zich de vraag: Waarom zijn wij in deze wereld geboren? Waarom leven wij? Waarom moeten we lijden en sterven? Wat is de essentie, de zin van ons menselijk bestaan?

Toen Siddharta 29 jaar oud was, verliet hij op een nacht heimelijk zijn paleis en ging op zoek naar het antwoord op zijn vragen. Hij werd bedelmonnik, ontmoette vele spirituele meesters en volgde allerlei methoden en wegen. Zes jaar lang beoefende hij zo’n harde ascese, dat hij vel over been en de dood nabij was - maar nog altijd kon hij het antwoord op zijn vragen niet vinden.
Tenslotte begreep hij dat al deze praktijken hem niet dichter bij een oplossing brachten. Hij gaf alles op, ging in de lotushouding (in zazen) zitten en besloot: Wat er ook gebeurt, ik zal mij niet meer bewegen tot ik het antwoord gevonden heb op mijn vragen naar de zin van het menselijk bestaan!

Terwijl hij in meditatie zat, kwamen vele dingen op in zijn geest - gedachten, beelden, verlangens, enzovoorts - maar Shakyamuni bewoog niet en liet ze gewoon voorbijtrekken. Hij concentreerde zich op zijn ademhaling en observeerde zijn geest. Zo oefende hij dag en nacht.

Op een keer, toen hij de morgenster zag, werd zijn geest plots volkomen klaar. Al zijn twijfels en vragen waren verdwenen. Hij ontwaakte uit de illusie, uit het lijden waarin de mens gevangen is, en werd Boeddha, een mens die de volledige bevrijding en de hoogste wijsheid bereikt heeft.

Van toen af aan trok hij 45 jaar lang door het hele land, verspreidde zijn leer (dharma) en onderrichtte zijn beoefening. Omgeven door talrijke leerlingen stierf Boeddha Shakyamuni toen hij 80 jaar oud was.

Zenmeester Taisen Deshimaru

Zazen ontwikkelt respect en zuiverheid in ieder ding en geeft je lichaam en geest hun gezondheid terug. Je kunt klaar en levendig worden en de waarde van alle dingen ontdekken. Al wat nog aarzelend, vaag en onbeslist is zal verdwijnen en je concentratie zal sterk worden. Je kunt waarde vinden in wat verschillend is van jezelf, in alle dingen buiten jou, en zo hoef je niets meer af te wijzen.

De wijsheid zal in je opwellen zonder belemmering en je zult gif in medicijn kunnen veranderen. Zelfs als je onrechtvaardig bekritiseerd wordt, zul je niet de behoefte hebben om boos te worden. Zelfs als je moeilijkheden ontmoet op je weg, zul je ze kunnen overwinnen met creativiteit, geest en humor. Je kunt alles wat onaangenaam is tegemoet treden met moed en vastberadenheid. Je kunt snel en alert worden, terwijl je geest rustig blijft. Je zult elke kans op een voordelige verandering kunnen aangrijpen en positief inspelen op alle omstandigheden. Je kunt tegelijk streng en zacht zijn, je aan elke situatie aanpassen. Je zult jezelf met de anderen kunnen harmoniseren en toch een sterke en onwankelbare overtuiging houden. Je kunt eerlijk en waarachtig zijn, zonder te praten of te handelen met overdrijving. Je zult geen enkele behoefte voelen om de schijn proberen op te houden.

Zenmeester Taisen Deshimaru (1914-1982)